Die Lewe · Gedagtes · Raak gelees

Mense wat martel

NIE VIR SENSITIEWE LESERS NIE!!!

Ek lees gisteraand die laaste paar sketse in Kom ons sit sommer by die tafel – André le Roux en dit ontstel my so dat ek spyt is ek het ooit so ver gelees. Dis nie ‘n maklike boek nie en ek was vroeër al lus en los dit. Toe wens ek ek het.

Ek weet ons stap aan na twintig jaar in die nuwe Suid-Afrika. Ek weet die dinge van die verlede moet nou begrawe word en ons moet aanbeweeg en ophou om apartheid die skuld te gee. Ek weet al daai dinge en dis goed en reg so. Maar wat ek NIE weet nie is hoe mens vergeet van die dinge wat aan jou en joune gedoen is. Hoe groot moet mens wees om te kan vergewe en vergeet as jy weet dat jou kind, jou ma, jou man, jou geliefde doodgemartel is.

En dis nie gebonde aan ons land, ons situasie nie. Dis universeel. Mense en mag word so maklik gelyk aan BOOS.

In sy boek draai André nie doekies om nie. Hy beskryf in detail hoe iemand met ‘n draai van die slinger van ‘n ou telefoon elektries geskok word. Van ‘n wankelrige liggaam wat gedwing word om op ‘n baksteen te staan, ‘n baksteen wat net-net nie groot genoeg is vir albei voete nie, ‘n baksteen wat skuins wikkel in los sand en die man weet hy mag nie af trap nie. DIS glo nie marteling nie. Daarvoor maak die Burgerreg nie voorsiening nie.

Hy vertel van ure lank toegesluit word in ‘n sinkhok op die hitte van die dag, van opgehang word aan arms aan ‘n balk en voetsole wat ritmies geklop word met ‘n dun rottankie, van ‘n kop wat onder water of ‘n bak braaksel of urien of bloed gedompel word. Hy skryf van ‘n sandsak wat oor ‘n kop getrek word en stadig natgemaak word totdat die sak self voor die man se mond begin asemhaal, vlakker, al vlakker, tot die sak vasslaan teen sy gesig en daar nêrens meer lug deur die nat goiing kom nie. ‘n Man word geblinddoek, op ‘n dwarspaal, ‘n paar sentimeter bo die grond – maar hy is onder die indruk dat hy verdiepings ver bo die aarde en sand hang. Die duiseling loop sy hele kop vol.

Twee word in ‘n helikopter die lug in vervoer. Een is gelukkig, die keuse is lukraak, hy kom terug. Een word by die oop deur uitgestamp, om hom dood te val. ‘n Man word van sy vrou en kinders geskei en daar word gedreig dat hulle doodgeskiet gaan word. Dan kom die skote, een vir een, deur die bosse. Die man skree, hy wil praat, hy wil so graag praat dat hy amper onverstaanbaar raak. Wat laat hom dink sy vrou en kinders word regtig doodgeskiet? Dit sou mos moord wees en ons is nie moordenaars nie…

Die vindingrykheid ken geen perke of grense nie, die brutaliteit wissel, die onmenslikheid net effens. Marteling wat gepleeg word in die naam van oorlog, in die naam van die behoud van vrede, van veiligheid. Met geweld behou ons vrede?!

Om te weet jou kind of man of geliefde het in ‘n oorlog gesterf, doodgeskiet in ‘n skermutseling, ‘n skoon dood gesterf – dis nie maklik nie, maar dis verdraaglik. Want oorlog is deel van menswees. Nie dat dit reg is nie – geen oorlog is werklik geregverdig nie, want dit gaan gewoonlik oor mag en besittings en die werklikheid is dat daar eintlik genoeg is vir ons almal. Genoeg ruimte vir elke mens, elke geloof. Maar die mens is selfsugtig, suinig, inhalig, kleinsielig. Daarom is daar oorloë. Dis een ding.

Om te weet jou kind of man of geliefde is doodgemartel in ‘n “oorlog” – dis ‘n ander ding. Hoe leef mens ooit daarmee saam? Hoe vee jy die beelde uit jou kop as jy iemand gemartel het? Hoe vee jy die beelde uit jou kop as jy die marteling oorleef het? Hoe vee jy die beelde uit jou kop as jy weet jou geliefde is doodgemartel? Met sielkundige hulp? Ek glo te min.

Wie de hel kan ‘n tydsbeperking op iemand se onthou sit?

Hoekom skryf ek vandag hierdie? Is alles dan nie lankal verby nie? Is daar nie Menseregte, ‘n Geneefse konvensie, al sulke kommissies van die waarheid en versoening nie? Moenie jouself belieg nie. Marteling is nie beperk tot ‘n land of ‘n tydperk nie. Iewers word daar iemand gemartel, of dit nou vir oorlog of vrede of inligting of magsgevoel is.

Daar is verskeie soorte marteling. As jy ‘n vrou verkrag, martel jy haar. As jy ‘n kind verniel en misbruik, martel jy daardie kind. As jy iemand verneder met woorde en verkleineer en die persoon se selfvertroue afbreek tot in die grond in, martel jy daardie persoon. Die boelie op die speelgrond by die skool is ‘n martelaar in wording.

Moenie op die seepkis klim en verontwaardiging uitskree teen oorlogsmisdade terwyl jy dalk self elke dag jou eie klein dosisse marteling uitdeel aan jou medemens nie. Of toekyk hoe ‘n ander dit doen sonder om op te tree nie.

Ons wil nie betrokke raak nie.

“Die enigste ding nodig vir boosheid om te oorwin, is dat goeie mense met gevoude arms sit en toekyk en maak asof hulle niks sien nie.”

15 thoughts on “Mense wat martel

    1. Ek mis dit ook Bertus. Soms erg baie. Ek mis vir jou en Gormendizer en Riviersonderned en OopKop. Dis nie helemaal dieselfde om net kontak op Facebook te hê nie. Dit was sulke lekker tye🙂

  1. Die hartseer is, dit is met ons elke dag van ons lewe op hierdie aarde. Partykeer verkies ons om ons kop weg te draai, ons ore toe te druk, maar dit is daar.

  2. Dis sad. Sommer net moer sad. Soos plasie sê, deur die eeue is dit die een ding waar die mens homself nog altyd met ‘n A++ beloon het, die vermoë om ander seer of dood te maak, en gewoonlik is dit vir eie gewin. Weird spesie, die mens.

  3. Ja, ek stem saam. Na alles wat ek gesien het oor die jare hier in S.A. en gedurende ons verpligte oorlog op die grens, is martel regtig NIE mooi nie. Maar.., dit is definitief niks nuut nie. Dit is ouer as ons nasie(s) se tyd in hierdie pragtige land van ons. Dit het niks met ras of rassehaat te doen nie. Dit is iets met mensdom (en mag) te doen. Jammerte!

  4. Ek sê net elke dag bitter dankie dat ek die grootste deel van apartheid op Miriam Ndlovu se heup voor my ma se koolstoof in Barkley-Oos deur gebring het.

  5. My hart kry so seer om hierdie goed te lees, Son – dis hoekom ek so baie slaap, pure vermyding… ek het Treurgrond bestel en kon nie deur die hele boek lees nie – lys na lys van onnodige marteling, plaasmoorde, wreedhede – en jy is heeltemal reg, ons moet dit onder mense se aandag bring, sodat ons stem harder kan word (Afriforum / Kraaluitgewers / Solidariteit is die groepe wat Treurgrond daarstel en kopiee daarvan skenk aan al die kommissies wereldwyd om die aandag daarop te vestig.

  6. Ek is so 100% saam met jou op hierdie punt! Niemand het nooit die reg om iemand anders so te behandel nie, nie eers in ‘n oorlogsituasie nie. Veral nie teenoor mede landsgenote in die naam van staatsveiligheid nie. Nooit, ooit is dit reg nie.

    1. Ek stem 100 % saam. Om onskuldige burgerlikes te vermink en te vermoor, sal nooit, ooit reg wees nie, selfs al word dit gedoen in die naam van ‘n vryheidsoorlog.

  7. Van al die dinge wat ons spesie kan wees, en dit is ons kapasiteit vir, en geneigdheid om, ander skade te berokken wat ons uitstaande eienskap is. You tell me something is not seriously screwed up somewhere.

  8. Ek weet regtig nie watse genot iemand uit ‘n ander se pyn en lyding put nie. En ja, ek weet ek is ‘n bitch van die eerste waters. Nogtans hou ek nie daarvan om te kyk hoe iemand spartel en bloei nie. Vrees stoot my af.

Lewer kommentaar

Verskaf jou besonderhede hieronder of klik op 'n logo om in te teken:

WordPress.com Logo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by WordPress.com. Log Out / Change )

Twitter picture

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Twitter. Log Out / Change )

Facebook photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Facebook. Log Out / Change )

Google+ photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Google+. Log Out / Change )

Connecting to %s